کیاسه – اشکور

کیاسه و گاوگالشی :

می گفتند اول چپر دوم خبر سوم تبر . گاو که چپر وتبر حالیش نبود ناچار بودند از اواسط فروردین هر خانواده دم گاوها را به دست نوجوانی بسپارندتا به جنگل ببرد و گاو گالشی کند تا روزی که ” باچ  ” بیفتد یعنی گندم ها و علف ها درو شود آنوقت دیگر احتیاج به گاوگالشی نبود اما باید گاو را تا مرتع ، ۱۰   کیلومتر دورتر از کیاسه بدرقه می کردند و غروب استقبال . در غیر این صورت گاوها یا می جنگیدند یا به باغات لوبیا حمله می کردند بریدن دم و گوش گاوها و الاغ ها هم که یک رسم معمول بود در دهه ۵۰ بیش از ۷۰ درصد گاوها و الاغهای کیاسه دم یا گوش نداشتند .

بنابر این گاوگالشی مرحله بزرگی از زندگی نوجوانان بود و بسیار شیرین . با وربندی و ساروق پر از نان و پنیر و دوراغ و کتری و قند و چایی و همراهی و همکاری و مراقبت از گاوها در شرایط سخت و شیب و فرازهای زیاد . فرار گاوها با نیش مگسها و گم شدن در جنگل ممرز و راش و گشتن و گریه کردن به دنبال گاو و ساخت گاو گورونه از پوست سیاه دانه و دنبال کردن گنجشکها با رزین دوخاله و پیداکردن لانه گنجشک ( ملجه فک ) و یو یو زدن دختران و چای گرم و جمع شدن دور آتش  …. غروب هم همزمان با  دارسیامته  ( دراز شدن سایه ممرز یا راش ) یه سربار ورک یا تندورخال ، یه دسته ولگ ، یه کولبار هیمه دم گاو در دست پیش به سوی خانه . اما پدر مادرها در استقبال از بچه ها ی گاوگالش فقط می گفتند :

  ترتخته سر بشورن ، نوم فکت ، ستر کافر آو بزنن ، تره آوخالیس بزنن ، جوان بمیری ، الاهی دار پرد ببی ، الاهی بشی پسا نی ، دارگردنی ریز تره دار بگیره ، هلو بن دره یدالا موسون بمیری ، اکبر موسون تره آو بوبوره ، تر داغ تشک بگیره ، جذام بگیت ، الاهی بشی ونگردی ، تر آسانه ور بنن ، تی دیوونه خدا بکنه ، کولوورکشی تله پرد ببی ، خاک تی سر ، محلی وچاکونی بلا تی سر ، ترلرده بوناگیره ، تره گوله ورندیل بگیره  و….چرا بدن گاو زخمی یه یا ورک خیسه یا ولگ ورکه ، دیر اومدی یا زود اومدی  و… . 

و موقع دوشیدن گاو اگر گاو بیچاره نافرمانی می کرد کلماتی نثارش می کردند : سپرز بوگود ، وورو بوگود ، تله پرد ببی ، آلوفک ریز پرد ببی ، تی صاحاب بمیره ، ورم ناره بوکونی ، ورگ بوکوشت …….

اما یویو چیست ؟

آوایی بود که دختر های گاو گالش  سر میدادند و هدف صدازدن و یاد دوستان و هر آنچه دوست داشتند بود . از این آوا توسط هیچ محققی از استاد صبا گرفته تا استاد پوررضا یاد نشده است شاید فقط در کیاسه و برمکوه معمول بوده است  . خیلی خوب است تا قسمتی از بیان شعر گونه آن رااولین بار در وبلاگی  بنویسم .

با ۳ انگشت زیر گلویشان را می زدند و  آوازسر می دادند . یویو با یک نفس خوانده می شد ! و این کلمات را به زبان جاری می ساختند  :

 ایی یویویویویویه یویه یویویویویویه .    لاکو لاکو یویویویه .    وچه وچه یویویویه .    ای را بیه یویویویه .    اورا نوشو یویویویه .    گاو گالشه یویویویه .    مال گالشه یویویویه .    خو مالکونه بودوشته یویویویه .    می خاخوره یویویویه .    دنبال دره یویویویه  .    می براره یویویویه .    آمهدی خونی چاربدار یویویویه .    جیرسلم دار جور سلم دار یویویویه .   سی پرد ه وادار ه همه دره یویویویه .    می اسماله یویه .    می فاطمه یویه .    می نرگیسه یویه .   (وتمام دوستان ) .   می گاوه که یویه .   می کولکه یویه    و………….یویویویویویه .   و از هرچیز و از هر کسی که دوست داشت یاد می کرد . ( لطفا برو بچه هایی که می خوانند از مادر بزرگان شان بپرسند تا اطلاعات کامل تری بگیرند . )

 یویو باصدای خیلی بلند خوانده می شد تا از چند کیلومتری دوستان گاوگالش بشنوند و جواب بدهند . جواب یویو هم یویو بود .

نظرات :

عباس عباس زاده

چهارشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۲ ۱۲:۱۱

سلام.
ممنون و حضور و دیدگاهتون آقای آقاجان زاده

بهزاد مرادی

پنجشنبه ۱۲ دی ۱۳۹۲ ۲۰:۱۳

سلام
مطلب جالبی نوشته اید. بسیاری از آواها و رسمها منسوخ شده و کم کم در حال از بین رفتن هستند. یاد آن روزها به خیر.

فاطیما

شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۲ ۱۰:۵۸

سلام استاد ارجمندم حالتون خوبه؟
مثل همیشه جالب و خواندنی بود.اینارو نمی دونستم.